Systemische stakeholderopstelling
Binnen samenwerkingsverbanden met meerdere stakeholders werken partijen vaak langs elkaar heen. Dat vraagt meer dan techniek of een gedeeld plan: het vraagt dat partijen elkaar werkelijk begrijpen, voordat ze zelf begrepen willen worden. Dat belangen helder zijn, belemmeringen bespreekbaar, en dat iedereen bereid is te benoemen waar het wringt, ook als dat ongemakkelijk is. Een systemische stakeholderopstelling maakt de dynamiek tussen partijen letterlijk zichtbaar, in de ruimte, zonder die meteen te hoeven oplossen.
De werkvorm stelt een gezamenlijk doel letterlijk centraal in de ruimte. Stakeholdergroepen nemen plaats in een binnenkring, de overige deelnemers vormen een buitenkring die luistert en observeert. Elke afgevaardigde krijgt naast zich een lege stoel: iemand uit de buitenkring van diezelfde groep kan daar plaatsnemen om iets toe te voegen, met toestemming, en keert daarna terug. Eén extra, ongelabelde stoel in de binnenkring roept een andere vraag op: wie mist hier eigenlijk? Ook die stoel kan worden ingenomen, door iemand die namens de missende stakeholder wil spreken.
In drie ronden, belang, belemmeringen en bijdrage, spreekt iedere stakeholder zonder onderbroken te worden. Die spelregel alleen al verandert het gesprek: waar overleg vaak verzandt in reageren en onderbreken, ontstaat hier ruimte om echt te luisteren voordat er iets wordt opgelost. Reken op ongeveer 1 tot 1,5 uur voor de volledige werkvorm.
Het volledige draaiboek, met alle spelregels en aandachtspunten voor begeleiders, is hieronder als PDF te downloaden. Herken je spanning tussen stakeholders in je eigen project of programma? Dan is dit een waardevol proces om voor te stellen. Neem gerust contact op als je hierover wilt sparren voordat je het zelf organiseert.
Op 20 maart 2026 deden we deze opstelling met ongeveer 30 deelnemers tijdens een samenwerkdag van het werkpakket datagedreven beheer en onderhoud binnen het infra-consortium. De deelnemers waren verdeeld over vier stakeholdergroepen: asset-owners (‘overheidsinstellingen’), versnellingsloket-partijen (marktpartijen zoals ingenieursbureaus), overkoepelende partijen (NEN, CROW, Digigo) en de sturende lijn (vanuit het programma). In ronde 1 kwamen duidelijk uiteenlopende belangen naar boven, van asset-owners die vooral hun assets betrouwbaar willen houden tot de sturende lijn die stuurt op verdienvermogen en continuïteit na afloop van het programma. In ronde 2 werd zichtbaar hoe belemmeringen bij de ene groep vaak het spiegelbeeld zijn van een andere groep: kostengedreven inkopen door overheden blokkeert bijvoorbeeld innovatie bij marktpartijen. In ronde 3 ontstonden concrete aanzetten tot bijdragen, zoals het gezamenlijk kiezen en toepasbaar maken van standaarden.
De volledige opbrengst per stakeholdergroep, inclusief de gesignaleerde missende stemmen (aannemers, softwareleveranciers, Rijkswaterstaat), staat overzichtelijk in de infographic hieronder en als download.
Marten Valk (marten@gideonstribe.nl)