Community

Wat Pioneering met de community-aanpak (zoals bijvoorbeeld met de Micro Learning Communities (MLC’s)) doet, is géén trainingsvorm, géén veranderaanpak en géén klassiek innovatieprogramma.

Het is een conditie-gebaseerde leer- en samenwerkingsvorm waarin:

• vakmensen eigenaar zijn van het vraagstuk,
• leren plaatsvindt door te doen,
• en cultuurverandering emergent ontstaat als bijproduct.

Cultuur wordt hier niet ‘veranderd’, maar zichtbaar gemaakt en langzaam herschreven door ander gedrag mogelijk te maken.

Dat maakt dit zo relevant voor Cultuur & Keten.

A. Aanleiding – waarom deze aanpak ontstond

Context

• Grote maatschappelijke opgaven (energietransitie, verduurzaming gebouwen) landen in organisaties vaak als abstracte programma’s.
• Binnen bedrijven worden deze vraagstukken veelal opgepakt door:
  • stafafdelingen,
  • beleidslagen,
  • externe adviseurs.

Probleem

• Vakmensen voelen weinig eigenaarschap.
• Vraagstukken worden groter en abstracter gemaakt.
• Er ontstaat afstand tussen beleid en praktijk.
• Leren en samenwerking worden georganiseerd, niet geleefd.

De doorbraak bij Pioneering

• Keerpunt: niet groter maken, maar kleiner.
• Niet praten over transitie, maar werken aan een concreet, vastpakbaar vraagstuk.
• Niet sturen op cultuur, maar condities creëren waarin ander gedrag kan ontstaan.

B. Wat behelst de community-aanpak?

Kern

Een community (binnen de community-aanpak) is een kleine, diverse groep (vak)mensen uit de keten die:

• rondom een concreet praktijkvraagstuk samenkomt,
• gelijkwaardig aan tafel zit,
• zelf verantwoordelijk is voor oplossingen en acties.

Belangrijk

• Het vraagstuk is:
  • organisatorisch of ketenbreed,
  • maar concreet genoeg om handelingsperspectief te bieden.
• De community bepaalt mede zelf:
  • de agenda,
  • het tempo,
  • de richting.

Leven Lang Leren

• Leren is geen doel, maar een wezenlijk bijproduct.
• Reflectie ontstaat omdat mensen samen handelen.

C. Waarom werkt dit? (de onderliggende logica)

We zien zes werkzame principes:

1. Eigenaarschap vóór interventie

• Vakmensen zijn geen ‘doelgroep’, maar dragers van het vraagstuk.
• Dat vergroot betrokkenheid en verantwoordelijkheid.

2. Klein maken = handelbaar maken

• Grote transities worden vertaald naar concrete hoe-vragen.
• Dit verlaagt verlamming en verhoogt actie.

3. Gelijkwaardigheid

• Geen hiërarchie in de ruimte.
• Geen experts op de zeepkist.
• Iedereen draagt bij vanuit ervaring.

(Mathieu Weggeman resoneert hier sterk: leiding geven aan professionals ≠ inhoud dicteren.)

4. Faciliteren i.p.v. sturen

• De facilitator:
  • bewaakt veiligheid,
  • houdt het hogere doel in het vizier,
  • maar stuurt niet inhoudelijk.
• “Space holding” i.p.v. projectmanagement.

5. Doen → reflecteren → leren

• Eerst actie, dan betekenisgeving.
• Cultuurverandering ontstaat als effect, niet als opdracht.

6. Netwerkdynamiek

• Wat werkt, verspreidt zich organisch:
  • via enthousiasme,
  • via zichtbare resultaten,
  • via relationele netwerken.
• De “rijdende trein” waar anderen op aanhaken.

D. Sleutelelementen van de aanpak (samenvattend)

Sleutelelementen community-aanpak (zoals de MLC’s):

• Concreet praktijkvraagstuk;
• Kleine, diverse groep;
• Gelijkwaardigheid;
• Faciliterende rol (space holding);
• Focus op hoe-vragen;
• Actiegericht werken;
• Reflectie als onderdeel van het proces;
• Cultuurverandering als bijproduct;
• Opschaling via netwerkwerking.

Aansluiting Cultuur & Keten – onderzoekend, niet interveniërend

A. Positionering

“Wij willen begrijpen waarom dit werkt en onder welke condities.”

B. Mogelijke onderzoeksvragen (voorstel)

We kunnen het onderzoek framen rond vragen als:

• Welke vormen van eigenaarschap ontstaan in de community-aanpak, hier concreet de Micro Learning Communities?
• Hoe verandert samenwerking zonder expliciet op cultuur te sturen?
• Welke rol speelt gelijkwaardigheid in het leer- en innovatieproces?
• Hoe verhouden micro-acties zich tot macro-ambities (opschaling)?
• Welke spanningen worden zichtbaar (en hoe worden die hanteerbaar)?

C. Methodische houding

• Sessies bijwonen (observerend).
• Interviews met deelnemers, facilitators, netwerkpartners.
• Narratieven verzamelen (wat vertellen mensen zelf dat er verandert?).
• Geen verstoring van lopende processen.
• Reflectie naast de praktijk, niet in de praktijk.

D. Output (stapsgewijs)

1. Artikel (extern, verhalend, inspirerend – eerste stap Gideon/Marten)
2. Reflectieve notitie (voor programma & consortia)
3. Mogelijke latere verdieping (theoretisch / wetenschappelijk)

De appelboom-metafoor

De metafoor die Bas gebruikt is niet zomaar een beeld, het is een kerninzicht:

“We zijn te veel bezig met zelf appels maken, in plaats van zorgen dat de boom gezond is.”

In C&K-taal taal:

• Cultuur = wat maakt dat de appels vanzelf gaan groeien;
• Eigenaarschap = sapstroom;
• Community = wortel- en netwerkstructuur;
• Opschaling = zaden die verder reizen.